آمار

آمار: 1. توصیفی (نظم دادن به داده های احصا شده ) و2. آمار استنباطی.

مقدمه: سیر شکل گیری:

در انگلیسی برای آمار از کلمۀ state استفاده میکنند که این کلمه به معنای دولت است. علت این تقارن این است که روشهای کمی کلی نگرند و موارد خیلی زیادی را مورد بررسی قرار میدهند (در مقابل روشهای کیفی عکسند)، و چون سیاستگذاریها برای جمعیت زیاد است، کلی نگرند بنابراین استفاده از روشهای کمی در سیاستگزاری اصل است و کیفی فرع است.

ثبت جمعیت و منابع یک کشور و موالید و مرگشان از قدیم هم بوده و در انجیل، تاریخ ایران،و..هم آثاری این چننی هست (به طور مثال در الواح هخامنشی هم آثار  آمارگیری است). در سرشماریهایی که در آن موقع انجام میشده در اعداد پراکنده بوده و فقط مامور مالیات هر منطقه با آن سروکار داشته . به علت همین پراکندگی داده ها نمیتوان امروزه به عنوان آمارحسابشان  کرد. لذا درتشکیل دولت-ملت، و نظم پیدا کردن جهان، اولین درس آمار در یکی از دانشگاههای آلمان  برگزار شد.اما، اولین آمارگیری در علوم اجتماعی، توسط یک مغازه دار انگلیسی (گرانت) بود که در کتابی که منتشر کرد، گزارشهای هفتگی مرگ و تولد در 122 محله لندن را ارائه کرده بود.آمار سطح ادراک ما را بر مبنای داده های کمی از جهان اطراف ارتقا میدهد{. اما انگیزۀ گرانت فقط ثبت این داده ها نبود و قصد کشف الگوهای نظم را هم داشت. این اقدام گرانت توجه دولت مردان اروپایی را به خود جلب کرد و فهمیدند که با این نظم دهی بهتر میتوانند سیاستگزاری کنند.

در سال 1693،  هالی، احتمال را وارد آمار کرد.

برنولی (ریاضی دان سوئیسی) در اوایل قرن هجدهم، این قانون را مطرح کرد که برای تدقیق در احتمال، باید نمونه ها را افزایش داد.

در نیمه دوم ق17 فیزیک  نیوتن مورد توجه بود. (با توجه به تحت تاثیر بودن دانشمندان علوم اجتماعی از دانشمندان علوم طبیعی، دانشمندان علوم اجتماعی از روشهای آنها استفاده میکردند . دانشمندان علوم اجتماعی منحنی نرمال را وارد علوم اجتماعی کردند (منحنی نرمال که از نجوم برگرفته شده بود، ادعا میکرد که در جهان طبیعی، هر آماری که گرفته شود، مصادیق Normal و معمولی در آن بخش اعظمی از موارد است و موارد غیرمعمولی در آن کمند) و این ورود، توانایی تحلیل آماری گسترده ای را به علوم اجتماعی داد.

اولین استفاده از منحنی نرمال در علوم اجتماعی توسط کتله صورت گرفت؛ او در پژوهشی ابتکاری بررسی تاثیر عواملی مثل سن، جنس، تحصیلات و اقلیم را بر انجام اعمال خلاف بررسی کرد و... ؛ اگرچه عده ای این صحبتها را منافی آزادی انسان میدانستند، اما کتله با رد این انتقاد، این پژوهشها را کشف نظم براساس آزادی انسانها عنوان میکرد.

پیرسون با تلفیق توانایی های موجود در اثر کاربرد منحنی نرمال با مفهوم رگرسیونضربیب همبستگی (ضریب همبستگی و همراهی-نه علیت- دو چیز در وقوع هم) را ابداع کرد، او از این روش اول در وراثت و بعد در پژوهشهای دیگر استفاده کرد.

به علت صعوبت احصای موارد در آمارگیری ها، در نیمه تخست ق20 فیشر تکنیکهایی را برای آزمایش نمونه های کوچک مطرح کرد (که با آزمایش نمونه های کوچک و تعمیمشان به موارد بزرگ وارد آمار استنباطی میشویم). برجسته ترین کار فیشر تحلیل واریانس نام گرفته است.  

سید احمد حسینی

بسمه تعالی

روش پژوهش در علوم اجتماعی                     29/2/92

جایگاه آمار در علوم اجتماعی

آمار  Statistics و دولت  State هم ریشه اند.

چرا؟

روش های کمی: کل نگر      روش های کیفی:جزءنگر

تصمیم گیری دولت ها بر مبنای جمعیت بسیار در نتیجه دریچه ی دید کلی نگر دارند.

در حوزه سیاست گذاری استفاده از روش های کمی اصل است و استفاده از روش های کیفی استثناست و در جایگاهی که به دنبال اکتشاف اختلال هستیم رو به استفاده از روش های کیفی می آوریم.

ثبت جمعیت و منابع از قدمتی بسیار طولانی برخوردار است. برخی مبدا آن را به سرشماری های مورد استناد انجیل و یا تاریخ تمدن های باستانی چین، ایران و مصر برگردانده اند.

ریشه لاتین کلمه آمار دال بر امور سیاسی و دولتی است. گفته می شود اولین درس مشخص آمار در دانشگاهی در آلمان در اوایل قرن هجدهم ارائه شد.

مغازه دار لندنی (جان گرانت) در سال 1661 تحلیل گزارش های هفتگی مرگ و میر در 122 محله ی لندن را منتشر کرد.

دستاورد گرانت: تقلیل انبوهی از داده ها به صورت موجز و قابل فهم

وی دستیابی به توان توصیف امار را کافی نمی دانست بلکه در پی آن بود که نتایج را به فراتر از رویدادهای مورد توصیف، بسز و تعمیم دهد.

نتیجه انتشار مشاهدات گرانت: جلب توجه مقامات دولتی در کشورهای مختلف اروپایی به مزیت تحلیل های آماری

در نتیجه اصلاح شیوه استفاده از سرشماری ها

سال 1693 ادموند هالی بر اساس تحلیل آمار مرگ و میر، احتمالات را به آمار وارد کرد.

برنولی ریاضی دان سوئیسی: دقت برآوردهای احتمالی با افزایش تعداد مشاهدات مستقل افزایش می یابد.

نیمه دوم قرن هفدهم دوران تسلط فیزیک نیوتنی، تفوق علوم تجربی و کشف منحنی نرمال.

منحنی نرمال  (سهمی درجه 2 منفی) از ستاره شناسی آمده.

ادعایی که وجود دارد این است: اگر ویژگی خاصی از تمام پدیده های هستی را بررسی کنید مثل قد تمام انسان ها

                                                                                                            شدت نور تمام ستاره ها

                                                                                                میزان ریزش باران در بازه های زمانی مختلف

منحنی نرمال پدید خواهد آمد.

پیرسون با تلفیق توانایی های موجود در اثر کاربزد منحنی نرمال با مفهوم رگرسیون، ابزار ضریب هم بستگی را ابداع نمود که اگر چه بدوا وسیله ای برای تحلیل وراثت بود اما در ادامه توانایی تحلیل و پیش بینی آماری را گسترش داد.

فیشر تکنیک هایی برای آزمایش نمونه های کوچک ارائه کرد.

کار بارز فیشر، تحلیل واریانس که بنیاد امروزی طرح های آزمایشی است.

نکته ای مهم در مورد کلاس و امتحان: دقت در تحلیل مهم تر از دقت در محاسبات

در واقع مهم نتیجه گیری اجتماعی است.(نتیجه تحلیل اجتماعی)

علی رزم ارا

خلاصه جلسه هشتم

آماردرعلوم اجتماعی

آماردرزبان لاتین به معنی استاتیک است که با stateهم ریشه می باشد.آمارباسرشماری آغازگشت که مبدا آن به یونان باستان برمی گردد که برای گرفتن مالیات انجام می دادند.ریشه کلمه آمار دال برامورسیاسی ودولتی بوده است واولین درس مشخص آمار دریک دانشگاه درآلمان درقرن هجدهم بوجودآمده است.

ولی اولین تلاشها توسط یک فردانگلیسی به نام گرانت صورت گرفت که آمار مرگ ومیر وتولدرادرمحله های لندن حساب می کرد وآن رابه صورت جداول قابل فهم درست کرد واین کارنقطه عطفی درآماراجتماعی بود.البته اوفقط به این بسنده نکرد ودرپی بسط دادن نتایج خودبود.

گام بعدی توسط ارموندهالی برداشته شد که احتمال راوارد آمار نمود.

قدم بعدی توسط برنولی برداشته شد وزیرساخت بحث نمونه گیری ومشاهده درآمار راگذاشت.

باتوجه به این که نیمه دوم قرن هفدهم،دوران فیزیک نیوتونی بود.این بخش بسیارموردتوجه ریاضی دانان قرارگرفت  ومنحنی نرمال راوارد آمارکردند.اولین استفاده ازاین سهمی توسط کتله دریک پژوهش ابتکاری صورت گرفت.

کشف قواعد رگرسیون توسط گالتون در1885مسیرجدیدی رادربرابر آماراجتماعی گشود که این تلاش هابرگرفته شده ازنظریه تکامل داروین بود که سعی می کردبااستفاده ازتکامل گذشته،آینده راپیش بینی کند.

پیرسون باتلفیق منحنی نرمال،بامفهوم رگرسیون،ابزارضریب همبستگی رابداع کرد.

درنیمه نخست قرن20فیشر بابیان این انتقادکه تکنیک ها تاآن زمان محدود به استنباط ازنمونه های بزرگ بوده است،تکنیک هایی رابرای آزمایش نمونه های کوچک ابداع کرد.مهمترین کارفیشر،تحلیل واریانس بوده است.

                                                                                                           محمدامین مهدی زاده

بسم الله الرحمن الرحیم

جلسه قبل از عید درس روش پژوهش

هدایت پژوهش توسط  اقتضائات زمان درایران

1. یکی ازوقایع معاصرما که نیاز به پژوهشرا ایجادکرد،در قیام مشروطه بحث "حکومت برمبنای قانون" پیش آمدکه مابه‌ازای آن درجامعۀ علمی "مدرسۀعلوم سیاسی" بود.

ازاواسط دورۀ ناصرالدینشاه علل عقب ماندگی ما نسبت به غرب ازجمله دغدغه های عمومی بود که (همچنین تحت تاثیرشکست روسیۀ تزاری از ژاپن) پاسخ آن به آن سمت رفت که اشکال عقب ماندگی درنوع حکومت ماست.

بعددردورۀپهلوی اول،بخاطرمشکلات و پیامدهایی که بعدازمشروطه بوجودآمد –که مهمترین ‌شان نظم بود- حتی دانش آموختگان مدرسۀ علوم سیاسی،سعی به توجیه استبداد نظم آور یا حکومت مقتدر مرکزی کردند. حالا از تلفیق این نظر با نیم نگاهی به حرکت حکومت غربگرای ترکیه،دیگر جایی برای پژوهش بومی نبود. همین نیاز ارتش باعث می شود که دانشجویانی که به خارج می روند از نقاشی و پزشکی به مهندسی سوق پیدا کنند. و همچنین جامعه شناسی به علل مختلف به سمت جامعه شناسی توسعه حرکت کرد. بعد از پی توسعه های شدید که برای تهران رخداد، جمعیت بسیار زیادی به تهران هجوم آورد و تزاحم فرهنگ های متفاوت باعث شد که رویکرد های انتقادی توسعه رخ دهد که منجر به ایجاد مرکزی برای مطالعات و پژوهش ها شد (که این مرکز حتی انقلاب را هم پیش‌بینی کرد).

 بعد از انقلاب دو دغدغۀ اجتماعی بود ، یکی مقابله با امپریالیسم و دیگری تولید علوم بومی بود... .

 در زمان سازندگی، بحث تعدیل اقتصادی، گرایش را به سمت مطالعات جامعه شناسی کار کردگرا (و حل کنندۀ مسائل روزمره تر) کشاند.

 

جامعۀعلمی

جامعۀعلمی: مجموعه ای از افراد متعامل (که نقطۀ اشتراک آن ها در روش علمی آن هاست و نه درکارت شناسایی یا...) که هنجار ها (یی که بر اجرای روش تحقیق حاکم است)،رفتار ها و اصول روش علمی را بکار بسته و پاسداری می کنند .

1. حیات علم هم از پس همین فعالیت هاست.

2. هنجار هایی که آن ها رعایت می‌کنند هنجارهایی است که رفتارها یا آن ها را در حین فرایند پژوهش کنترل می‌کند. و معمولا خودشان بر خودشان نظارت می‌کنند (مثل خوابیدن گرگ ها).

3. این هنجارها را می‌توان در 5 موردخلاصه کرد:

1) جهانشمولی.

2)شکاکیت سازمان یافته.

3)بی‌طرفی  (علامۀ حلی روزی که می‌خواست دربارۀ چاه نظر بدهد اولین کاری که کرد این بود که چاهخانۀ خود را پر کرد).

4)اشتراک گرایی (پژوهش های اجتماعی نباید به عنوان اسناد انحصاری یک جامعۀ خاص طبقه بندی شوند؛ این کار مزایای زیادی دارداز جمله این که بدون دراختیاردیگران قراردادن این ها چگونه قرار است شکاکیت سازمان یافته درمورد این ها انجا می شود).

5)صداقت.

4. شیوۀ علمی: این شیوۀ امری منفرد نیست که به هر شیوه ای که در این امر اتخاذ شود اطلاق می‌شود.

ارزش‌های موجود در شیوه علمی: نوآوری خلاقانه،استاندارد های سطح بالا (همان طور که درآزمایشگاه ها استاندارد های اولیه وجود دارد در آزمایش های علوم اجتماعی وجود دارد) وسخت کوشی.

5. تحقق جامعۀ علمی خصوصا در مجلات علمی است.

حجم تولید علم انقدر زیاد شده که برای کنترل آن ها نهاد هایی چون همین مجلات علمی نیازمند است.

فرایندهای داوری در مجلات علمی اعمال کنندۀ شکاکیت سازمان یافته اند.

درطی داوری مجلات بی طرفی یا غیر بی طرفی هم معلوم می شود.

اشتراک هم.

اما صداقت...

پژوهش (برای نشان دادن میزان اعتبار نیاز به داوری دارد):

داوری توسط سفارش دهنده

داوری توسط مدرک دهنده

 (بعدازهردوی آن ها) بنا بر سطح پژوهش (اگرمنتج شده باشد به ):

•گزاره جدید----------{به مجلات علمی-پژوهشی داده می شود.

•توضیح بیشتری که حوزه برای صاحب نظران عمومی-----------{به مجلات علمی-ترویجی

•کارورزی آموزشی--------------{علمی-تخصصی

هرسه دارای داوری محدود هستند.----------{انتشار------{ارجاع---6تا18ماه--{پژوهش دارای گراند می شود.

در واقعیت به علت این که به ارجاع توجهی نیست داور به خاطر بالاتر نبردن استاندارد، ازترس گیرخودش افتادن، استاندارد را دست بالا نمی گیرد.

گام های فرآیند پژوهش: انجام فرایند پژوهش مستلزم طی مراحلی متوالی است. رویکرد های مختلف گام های نسبتا متفاوتی را پیشنهاد می کنند. اما به نظر می رسد طی کردن هفت گام مورد اجماع نسبی جامعۀ علمی است.

1)انتخاب موضوع: حوزۀ کلی از مطالعه یا بحث است که توسط پژوهشگر در آغاز کار انتخاب می شود. قلمرو یک حوزه موضعی معمولا بسیار وسیع است. (دراینجانقش آموزش آکادمیک قابل توجه است).

2)تدقیق سوال پژوهش: دراین گام پژوهشگر از طریق انتخاب سوال پژوهشی حوزه تمرکز خود را در موضوع تعیین می کند. دراینجاست که پژوهشگر می بایست به مطالعه پژوهش های قبلی مرتبط باسوال یا موضوع مدنظر خود بپردازد. (تدقیق نظری).

3)طراحی مطالعه: دراینجا پژوهشگر در مورد چگونگی انجام مراحل عملی ... . (شناخت ...).

4)گردآوری داده ها: این مرحله بنا به روش انتخاب شده صورت می گیرد و پژوهشگر از تکنیک های گردآوری داده ها استفاده می کند.

5)تحلیل داده ها: در این گام تلاش می شود تا با تجزیه، دسته بندی و یا ترکیب داده ها هرگونه الگوهای خاص ... . (تکنیک های تحلیل داده ها).

6)تفسیر داده ها: دراینجا پژوهشگر تلاش می کند تا در قالب  روابط علی الگوهای بدست آمده در مرحله تحلیل داده ها را از طریق چارچوب های نظری تفسیر نموده و این چارچوب ها را تایید کرده، اصلاح نموده یا چارچوب های جدیدی را جایگزین نماید.

شما وقتی پارادایم های فلسفی... خوندید می فهمید که چه تکنیک ... به درد چه ... می خورد.

7) ارائه داده ها.

بسم الله الرحمن الرحیم

جلسه درس روش پژوهش در تاریخ 29/2/92

آمار به دو دسته آمار توصیفی و آمار استنباطی تقسیم می شود. آمار توصیفی برای نظم دادن به داده های احصاء شده برای تحلیلی داده ها است. آمار استنباطی مبناش نمونه گیری است.

روش های کمی کل نگر هستند و روش های کیفی جزء نگر. دولت ها به دنبال قانون کلی هستند که اکثریت را شامل شود لذا دولت ها از پژوهش های کمی استقبال می کردند.

ثبت جمعیت و منابع از قدمتی طولانیبرخوردار است که به تاریخ تمدن مصر و چین و ایرن باز می گردد.

سرشماری های انجام شده در قرون وسطی به صورت نادقیق و پراکنده بوده و نمی توان اسم آمار امروزی را بر آن

گذاشت.

ریشه لاتین کلمه آمار دال بر امور دولتی و سیاسی است. اولین درس مشخص آمار در دانشگاه ینای آلمان در اوایل قرن 18 مصالب را در مورد منابع جمعیتی و طبیعی دوال سیاسی جهان پوشش می داد.

نخستین تلاش های صورت گرفته در قالب آمار اجتماعی  آثار مغازه داری لندنی به نام گرانت بود. کتاب او در سال 1661 حاوی تحلیل گزارش های هفتگی مرگ و میر و تولد در 122 محله لندن بود. دستاورد بارز گرانت را می توان تقلیل انبوهی از داده ها به صورتی موجز و قابل فهم دانست که نتیجه گیری را تسهیل می کرد. گرانت توصیف تنها در آمار را کافی نمی دانست و به دنبال درآوردن الگویی منظم از داده ها بود. انتشار گزارش های گرانت مورد نظر مقامات دولتی قرار گرفت.

در سال 1693 ادموند هالی احتمال را وارد بحث آمار کرد و در نتیجه امکان بسط نتایج به فراتر از رویداد های مورد مطالعه فراهم شد.

در اوایل قرن 18 گام سوم را برنولی برداشت. او گفت با افزایش تعداد مشاهدات مستقل می توان دقت در احتنالات را بالا برد. این  زیر ساخت بحث نمونه گیری در آمار بود.

کشف منحنی نرمال به عنوان الگویی در احتمالات کمی توانایی تحلیل آماری گسترش یافته توسط حساب احتمالات را فراهم نمود. کتله در اوایل قرن 19 منحنی نرمال را مورد استفاده قرار داد. او در سال 1831 به بررسی تاثیر عمانلی مانند جنس ، سن ، تحصیلات و اقلیم بر انجام اعمال خلاف قانون پرداخت.

بین پیدا کردن الگو برای رفتار انسان ها و آزادی آن ها منافاتی وجود ندارد.

علم آمار به رشد خود ادامه داد و در نهایت در سال 1885 گالون با به میان آوردن نام رگرسیون مسیر جدیدی را در آمار باز کرد.

پیرسون با تلفیق توانایی های موجود در منحنی نرمال با رگرسیون ابزار ضریب همبستگی را ابداع نمود.ضریب همبستگی در روش آزمایشی زیاد استفاده می شود.

در نیمه نخست قرن بیستم فیشر با این انتقاد که تکنیک های آماری تا کنون محدود به استنباط از نمونه های بزرگ بوده است تکنیک هایی را برای آزمایش نمئنه های کوچک ابداع نمود. برجسته ترین کار فیشر تحلیل واریانس نام گرفته که بنیاد امروزی طرح های آزمایشی را فراهم می کند.

علت این که آمریکایی ها زیاد از روش پیمایشی استفاده می کنند این است که پرسش نامه برای کلان شهر ها کاربرد زیادی دارد.

تهیه کننده : هادی غیاثی

 

باسمه تعالی

گزارش جلسه روش تحقیق /29اردیبهشت

محور بحث: آمار در علوم اجتماعی

«سیر شکل گیری»

:State آمار، دولت

اولین بار دولت ها از آمار استفاده کردند به این خاطر اسم این دو از یک ریشه گرفته شده است. دولت برای سیاست گذاری نیازمند داده های کلی است پس از پژوهش های کمی استفاده می کند.

ثبت جمعیت و اطلاعات از قدمتی طولانی برخوردار است. سرشماری برای مالیاتها هم بوده است.

ریشه لاتین آمار دال بر امور سیاسی و دولتی است.

نخستین تلاشهای صورت گرفته در قالب آمار اجتماعی توسط یک مغازه دار انجام گرفت.

کتاب او در سال 1661 حاوی تحلیل گزارش های هفتگی مرگ و میر و تولد در 122محله لندن بود.

نقطه عطف کار او تحلیل داده ها در حد موجز و قابل فهم بود.

گرانت دستیابی به توان توصیف در آمار را کافی نمی دانست بلکه در پی آن بود که نتایج را به فراتر از توصیف رساند.

انتشار گزارشات او توجه دولتها را جلب کرد.

در سال 1693 ادمود هالی احتمالات را وارد آمار کرد.

برنولی ریاضیدان سوئیسی دقت در احتمالات را افزایش داد.

نیمه دوم قرن 17دوران تسلط فیزیک نیوتنی بود. کشف منحنی نرمال به عنوان الگویی در اطلاعات کمی همه آفرینش تاثیرات شگرفی را در تکمیل توانایی تحلیل آماری گسترش یافته توسط حساب احتمالات فراهم نمود.

منحنی نرمال بر اساس آمار استدلالی است. کتله اولین بار این منحنی را استفاده کرد.

قواعد رگرسیون به معنای پی جویی تغییرات همبسته در سال 1885 مسیر جدیدی را در برابر آمار اجتماعی گشود.

ارتباط نظریه و آمار اینگونه است که به هر میزان که متغیرهای بیشتری را در نظریه ها را به کار ببریم از تکنیک های آماری  بیشتری باید استفاده کنیم.

پیرسون با تلفیق توانایی های موجود در اثر کابرد منحنی نرمال با مفهوم رگرسیون، ابزار ضریب همبستگی را ابداع نمود.

 در نیمه نخست قرن بیستم فیشر با این انتقاد که تکنیک های آماری تا آن زمان محدود به استنباط از نمونه های بزرگ بوده است، تکنیک هایی را برای آزمایش نمونه های کوچک ابداع کرد.

برجسته ترین کار فیشر تحلیل واریانس نام گرفته که بنیاد امروزی طرح های آزمایشی را فراهم می کند.

در اواخر نیمه نخست قرن 20 یول (جامعه شناس آمریکایی) تکنیک های آماری را برای تحلیل جامعه خود ابداع نمود.

 

بحث جلسه آینده: متغیرهای اجتماعی و سنجش آنها

فصل اول یا دوم کتاب استدلال آماری در جامعه شناسی برای جلسه بعد مطالعه شود.

 عبدالرحیم قاسمی نژاد

بسم الله الرحمن الرحیم

جلسه هفتم: ادامۀ ابعاد پژوهش

 

3.     بعد زمان در پژوهش اجتماعی:
در نظر گرفتن یا نگرفتن زمان انواع مختلفی از پژوهش در دستور کار قرار میگیرد. پدیده ها در بستر زمان ایجاد میشود و به همین دلیل ما به متغیر زمان باید متوجه باشیم. گاه حتی بعد از انجام یک پژوهش جامع باز با گذشت زمان انجام پژوهش دوبارره موجه است.
باتوجه به در نظر گرفتن یا نگرفتن زمان، پژوهشها را به دو نوع میتوانیم تقیسم بندی کنیم: 1.پژوهشهای مقطعی: مثل یک فریم از یک پذیدده و تحلیل آن در همان زمان متوقف شده. 2.پژوهشهای طولی: پژوهشهایی که اجازه میدهند که به یک پدیده در طول زمان توجه داشته باشیم. در این پژوهش های عامل زمان همیشه زنده است. و میتوانیم روند تغییرات را در بستر زمان ببینیم.
یکی از وجوه پژوه پژوهشهای طولی تشحیص متغیرهای وابسته به و مستقل از زمان است. پس پژوهش طولی زمان را در همان موقع برخورد پژوهشگر با پدیده متوقف میکند.
یک پدیدۀ اجتماعی در بیش از یک مقطع زمانی پرداخته میشود.
مثال: وضعیت رابطۀ بین تعداد دانشجویان یک کلاس کارشناسی با وضعیت نمراتشان را بررسی کنیم.
(اگر مقایسه کنیم بین این کلاس و کلاس دیگر یا همین کلاس در زمانی دیگر این پژوهش در چند مقطع است اما اگر در همان بازۀ خاص بررسی کنیم این پژوهش مقطعی خواهد بود. یا مثلا یک مشاهدۀ کیفی در شیوۀ تعامل نمازگزاران در نماز ظهر روز شنبه، این پژوهش نه به قبل آن بستگی کار دارد و نه به بعد از آن).
در پژوهش مقطعی اگرچه ما بهخاطر مقهور زمان بودن نمیتوانیم از عامل زمان غافل شویم، اما در این نوع پژوهشها از روشهای مورد استفاده در پژوهشهای طولی که دید عمیق به ما میدهد استفاده نمیکنیم.

·         انواع پژوهشهای طولی: 1) مطالعۀ سریهای زمانی: گردآوری اطلاعات مورد نیاز یک گروه در زمانهای مختلف (که ما در یکی از این مقاطع حاضریم و در بقیه مقاطع از اطلاعاتی که دیگران ارائه میدهند استفاده میکنیم). 2) مطالعۀ پنل: موثرترین و گررانترین مطالعات: انتخاب افراد خاص و تکرار پرسش سوالات مشابه در زمانهای متفاوت. 3)مطالعۀ دسته ای: انتخاب یک دسته با یک ویژگی خاص (ولو با افراد متفاوت) در زمانهای متفاوت و تکرار پرسشهای مشابه از آنها.

3.     پژوهشهای موردی: تحقیق یک پژوهشگر یک پدیده را در موارد کم (زیر 30 نفر) در یک دورۀ زمانی. از این نظر که در یک بازۀ زمانی بررسی نمیوشد نمیتوانیم مقطعی در نظر بگیریم و چون با زمانهای دیگر مقایسه نمیشود طولی در نظرش نمیگیریم. این پژوهش بیشتر با هدف توصیفی است. البته قابلیت رسیدن به پژوهشهای تبیینی هم دارد (وابسته به کیس). مثل پژوهش یک کارآگاه در مورد یک صحنۀ جنایی. در این پژوهش هم کمی و هم کیفی پدیده را بررسی میکنیم. در پژوهشهای کمی با عمق کم سطح زیادی از داده ها را بررسی میکنیم که یک نقشۀ هوایی و دیدکلی به ما میدهد و در پژوهش کیفی ما با نزدیک شدن زیاد به یک پدیده با تفصیل آن را میشناسیم، در پژوهش موردی این دو در کنار هم مفید و موثر است.

 

4.     (بعد چهارم پژوهش) فنون گردآوری داده ها:
اعم از ((کیفی)) و ((کمی)) (و مختلط).

·         در پژوهش کمی مطالب باید به صورت عدد و رقم گزارش شود. مثلا در مورد دیدگاه در مورد یک پدیده کم، خیلی کم و خیلی خیلی کم را باید با یک عدد همراه کرد. مثلا جنسیت فرد را که هیچ رابطۀ عددی با هم ندارند را باید با عدد با هم مقایسه کنیم؛ مثلا مرد1 و زن2.

·         در پژوهش کیفی در قالب گزارشهای متنی (گزاره ها و جملات) و یا تصویر، مطالب ارائه میکنیم.

*: یکی از نکات مهم این است که هر پژوهش با فن گردآوری خاصی متناسب است.

دسته بندی انواع فنون (گردآوری داده) کمی:

1.     آزمایش: منطق آزمایش منطق علوم طبیعی است. دخول کنترل شدۀ یک مداخله گر توسط آزمایشگر با حذف مداخله گرهای مزاحم و ثبت نتیجۀ حاصله. این فن مشابه پژوهش پنل است با این فرض که ما در پژوهشی پنل آزمایشگرانه داخل شویم. این آزمایشها میتوانند در محیط آزمایشگاهی یا طبیعی باشد. سوال آزمایش باید معدود و واضح و محدودشده باشد. این پژوهشها بیشتر به درد پژوهش تبیینی است.

2.     پیمایشها: جمع آوری اطلاعات از تعداد زیادی از افراد با ثبت نظرات یا رفتارهای افراد. در مورد یک سری دانشجو وقتی شما جنسیت، سن یا مثلا معدل افراد را ثبت میکنیم ،با پرسش از خودشان یا گرفتن از آموزش (اطلاعات). اگر میزان استفادۀ آنها از زمین چمن بررسی کنیم (رفتارها) اگر نظراشان در مورد ورزش و تاثیر آن بر رشد تحضیلی بپرسیم (نظرات). در پیمایش تعداد زیاد مد نظر است که در نهایت نتیجۀ هر پرسش یک عدد باید داده شود، که آمار روش تحلیل این اعداد است. پایۀ پیمایشها بر اساس نمونه گیری است و در تعداد خیلی خیلی کثیر از تعداد زیادی، که در مقابل تعداد اصلی اندک است انجام میشود. این پژوهشها را معمولا نمیتوان برای تبیین به کار برد.

3.     تحلیل محتوا: از معدود روشهاست که در درون رشتۀ ارتباطات متولد شده است. تحلیل محتوا میآید ویژگیهای یک متن (اعم از تصویر، نوشته و نماد) را در قالب نوشته و نماد گزارش میکند. مثلا در یک متن تعداد گزاره هایی که یک جهت گیری احساسی خاصی داشته را بشماریم. نکته آن است که این اندازه گیری ها در قالب اعداد است. به تازگی تحلیل محتوای کیفی هم داریم. تحلیل محتوا بیشتر برای توصیف به کار میرود.

4.     بررسی آمارهای موجود (تحلیل ثانویۀ کمی): استفاده مثلا از آمارهای رسمی هر 5-10 سال یکبار ملی یا استفاده از آمارهای به دست آمده توسط یک پژوهشگر دیگر برای پژوهشی دیگر.

 

·         دسته بندی انواع فنون کیفی:

1.     پژوهشهای میدانی:  پژوهشگر نقش اجتماعی ایفا میکند (احتمال دارد که اگر در نقش پژوهشگر وارد شویم و مردم بفهمند که در حالثبت شدن هستند رفتارهای متفاوتی از خود بروز میدهند. البته بعضی وقتها مصالحی وجود دارد که پژوهشگر وارد عرصه به طور مستقیم نشود).

2.     پژوهشهای تاریخی- مقایسه ای.

 محمد حسن هاشم خانلو

بسمه تعالی

روش پژوهش در علوم اجتماعی                  20/12/91

سیر تحقیقات اجتماعی در ایران:

مشروطه                 حکومت بر مبنای قانون               تاسیس مدرسه ی علوم سیاسی تهران (موثر در مشروطه)                                                                                       اصلی ترین افراد تاثیرگذار از دانشجویان و استادان این مدرسه بودند.

ناصر الدین شاه به بعد              افزایش ارتباط ایران و غرب              سوال: چرا عقب مانده ایم؟

 پاسخ مطرح شده: نوع غلط حکومت

دوران پهلوی اول:

حکومت مشروطه بحران هایی داشت مثل شکسته شدن هنجارهای دینی و عرفی                         بی نظمی و از هم گسیختگی

صورت مسئله ی اصلی: پیشرفت              راه حل1: قانون (جواب نداد.)

                                                     راه حل2: حکومت مقتدر و منظم (ارتش قدرتمند)     در همین زمان:

                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                    وارد کردن تکنولوژی از غرب

دوران ناصرالدین شاه: دانشجویان فرنگ رفته: نقاشی و پزشکی می خوانند.

دوره پهلوی: مهندسی می خوانند.        جامعه شناسی توسعه برجسته می شود. مسئله ی آموزش رشد می کند.

                                                نیروهای ماهر باید تولید شوند. این اتفاق در روستا نمی افتد.                     گسترش جامعه شهری

بعد از انقلاب: ادبیات مقاومت در برابر امپریالیسم و ادبیات بومی سازی حل مسائل جامعه آغاز می شود.

بعد از آن رویکردهای کارکردگرایانه دیده می شود.

پژوهش ها از دل جامعه برمی خیزند. درباره ی جامعه هستند و می خواهند مشکل جامعه را حل کنند؛ پس باید در جامعه حضور داشته باشند.

حاشیه: در مجلس هر کدام از کمیسیون ها یک هم ارز دارند که مرکز پژوهش های حیطه است.

جامعه علمی: مجموعه ای از افراد متعامل که هنجارها، رفتارها و اصول روش علمی را به کار می برند. حیات علم ناشی از فعالیت های صورت گرفته از سوی جامعه علمی است.

-          منظور از هنجارها در تعریف بالا، هنجارهایی است که در عمل به روش ها حاکم است نه خود روش ها.

افراد عضو جامعه علمی از فنون آموزش و مسیرهای حرفه ای مشترکی برخوردارند و تعهد خاصی به انجام پژوهش به روش علمی دارند. معمولا اعضای جامعه علمی در رعایت هنجارها مراقب هم اند.

هنجارهای جامعه علمی:

1- جهان شمولی

2- شکاکیت سازمان یافته

3- بی طرفی (مثل قضیه علامه حلی، فتوا و پرکردن چاه)

4- اشتراک گرایی (دراختیار قرار دادن نتایج پژوهش)

5- صداقت علمی

شیوه علمی، یک امر منفرد نیست و تمام فنون و روش هایی است که مورد اجماع جامعه علمی است.

ارزش ها (برای پژوهش بهتر و دقیق تر): نوآوری خلاقانه، استانداردهای سطح بالا، سخت کوشی

جایگاه مجلات علمی در تولید علم

نوعی پیوند بین جامعه علمی که تمام هنجارها در آن اعمال می شود.

فرایند داوری و تایید در مجلات عملی همان شکاکیت سازمان یافته است.

این مجلات به اشتراک گداشته می شوند.

رتبه بندی آثار در اصل جایگاه اصلی برقراری ارتباط میان جامعه علمی است.

            داوری توسط سفارش دهنده                                                               گزاره جدید علمی (علمی-پژوهشی)

پژوهش                                       اگر تایید شد بنا به سطح آموزش  توضیح بیشتر به حوزه جامعه علمی (علمی-ترویجی)

            داوری توسط مدرک دهنده                                                                کارورزی آموزشی (علمی-تخصصی)

 

داوری محدود :  انتشار و چاپ اثر  :  اگر تعداد ارجاعات بین 6 تا 18 ماه در جامعه علمی بالا  بود. (ISI,ISC)

انتشارات دانشگاهی، مقالات چکش خورده و مسیر ارتجاع رفته را چاپ می کند. (در قالب کتاب)

گام های فرایند پژوهش:

هفت گام مورد اجماع جامعه علمی:

1- انتخاب موضوع (حوزه بررسی و پژوهش)

2- تدقیق سوال پژوهش: با این سوال حوزه تمرکز خود را در موضوع تعیین می کند. در این جا پژوهشگر باید به مطالعه پژوهش های قبلی مرتبط با سوال یا موضوع مدنظر خود بپردازد. (تدقیق نظری)

3- طراحی مطالعه (برنامه ریزی چگونگی انجام مراحل پژوهش)

4- گردآوری داده ها (استفاده ی پژوهشگر از تکنیک های گردآوری داده)

5- تحلیل داده ها (با  تجزیه، دسته بندی یا ترکیب الگوهای خاص منظم مثلا آمار استخراج می گردد.)

6- تفسیر داده ها (تفسیر الگوهای به دست آمده بر اساس روابط علی)

7- ارائه داده ها (در جامعه علمی)

*از پارادایم های روشی مشخص می شود کدام الگو به درد کدام سوال می خورد.

علی رزم آرا

بسمه تعالی

روش پژوهش در علوم اجتماعی                                          18/2/92

ابعاد پژوهش

پژوهش اشکال متعددی دارد. قبل از آغاز مطالعه با در نظر گرفتن مزایا و محدودیت های هرکدام یکی انتخاب می شود.

ابعاد چهارگانه ی پژوهش:

1- هدف از انجام پژوهش

منپور انگیزه های شخصی نیست. بلکه از منظر جامعه علمی هدف پژوهش بر سه نوع است:

1-1- اکتشاف یک موضوع جدید:

1- به ندرت پاسخ قطعی می دهد.

2- بیشتر در پاسخ سوال «چه چیزی؟»

3- غالبا مرحله نخست زنجیره پژوهشی

4- معمولا برای به دست آوردن آگاهی درباره ی یک موضوع یا مبحث نو صورت می گیرد که پژوهشگران دیگر تاکنون توجه زیادی به آن نکرده اند.

1-2- توصیف یک پدیده اجتماعی:

1- ارائه تصویری از جزئیات خاص یک وضعیت، موقعیت اجتماعی یا رابطه

2- تمرکز بر سوال های «چگونه؟» و «چه کسی؟»

3- نتیجه ی آن تصویری مشروح از موضوع مورد مطالعه است.

*پژوهش های اکتشافی و توصیفی شباهت های فراوانی دارند.

1-3- تبیین علت پدیده:

1- دانستن چرایی ها هدف پژوهش تبیینی است.

2- با فرا رفتن از تمرکز بر یک موضوع خاص به روابط علی می پردازد.

2-کاربرد مدنظر از پژوهش (استفاده از پژوهش):

رویکردهای دوگانه در علوم اجتماعی: نظری و عمل گرا

2-1- پژوهش بنیادی: دانش ما را در مورد جهان اجتماعی گسترش می دهد. این پژوهش بر رد یا تایید نظریه هایی متمرکز می شود که روشن می کند جهان اجتماعی چگونه فعالیت می کند. علت رخدادها چیست؟ و چرا جامعه تغییر می کند؟

پژوهش بنیادی می تواند اکتشافی، توصیفی یا تبیینی باشد. (البته تبیینی معمول ترین است.)

این پژوهش ها در دوره زمانی کوتاه مدت فاقد کاربردهای عملی اما بنیانی برای درک بهتر فراهم می کنند.

2-2- پژوهش کاربردی: در پی حل مسائل خاص خط مشی گذاری و تدوین سیاست ها و تصمیمات اجرایی هستند تا به سیاست گزارها و کارگزاران جهت انجام وظایفشان کمک کنند.

پژوهشگران کاربردی باید نتایج تحقیقات خود را به زبانی برگردانند که برای سیاست گزاران و مجریان قابل فهم باشد.

در بسیاری موارد ممکن است نتایج پژوهش های کاربردی به صورت محدود منتشر شود.

رویت پذیری در پژوهش های بنیادی اصل است و در پژوهش های کاربردی استثنا.

- از حیث روش شناسی:       پژوهش بنیادی:                 اصل: دقت علمی

                                    پژوهش کارربردی:            تا حدی کاهش دقت علمی برای دسترسی سریع به نتایج قابل اجرا

                                                                                    (محدودیت های زمانی، مالی و دسترسی به منابع)

 

                                       پژوهش های ارزیابی

پژوهش های کاربردی         پژوهش های ارزش یابی

                                    اقدام پژوهی

علی رزم آرا

ابعاد پژوهش

·         ابعاد پژوهش بعبارتی وجه انقسام پژوهشهای مختلف است.

·         (یادآوری: وجه افتراق پژوهش با غیر آن در استفاده و التزام به انجام روشهاست).

·         برای انجام پژوهشهای مختلف با توجه به محدودیتها و مزایای روشهای مختلف ابزارهای متناسب با خودشان وجود دارد.

·         چهار بعد وجود دارند که انواع پژوهشها را مشخص میکنند:

1.     هدف از انجام پژوهش

2.     کاربرد مدنظر از پژوهش

3.     جایگاه زمان در پژوهش

4.     فنون پژوهشی مورد استفاده.

1.هدف:
منظور ما از هدف اینجا این است که موضوعی را "اکتشاف" کند، پدیده ای اجتماعی را "توصیف" کند یا علت رخدادی را "تبیین" کند.

o        اکتشاف:منظور از اکتشاف به دست آوردن آگاهی در مورد پدیده های نوظهور و آگاهی از ابعاد آنهاست (عدم آگاهی کافی از پدیده ای منجر به سوال غلط پرسیدن میشود) (برای یک دانشجو مطالعۀ پژوهشهای قبلی در حکم پژوهش اکتشافی میشود). پژوهش اکتشافی غالبا مرحلۀ نخست یک زنجیره پژوهشی است لذا ممکن است یک پژوهشگر به منظور کسب آگاهی کافی برای طراحی و اجرای تحقیقات گسترده تر به انجام مطالعه اکتشافی بپردازد. پژوهش اکتشافی بیشتر از آنکه جواب قطعی بدهد حالت تعریف و توصیف کلی دارد.

o        توصیف: از پس شناخت کلی یک پدیده، شناخت اجزاء آن کار پژوهش توصیفی است.
بین توصیفیها و اکتشافیها شباهت زیادی وجود دارد و امکان انجام پژوهش توصیفی با انجام
پژوهش اکتشافی درست است. نتیجۀ این پژوهش تصویری مشروح از موضوع مورد مطالعه است.
(چیستی کلی یک مساله با اکتشاف به دست میآید، اما) چگونگی آن و جزئیات آن با پژوهش توصیفی معلوم میشود.

o        تبیین: دانستن چرایی ها (و تبیین علت و معلولهای مربوط)، هدف پژوهش تبیینی است؛ برای به دست آوردن چرایی ها نیازمند به داشتن پژوهشهای اکتشافی و توصیفی لازم است. این نوع پژوهش به ما کمک میکند که گاه عامل را ریشه کن کنیم، گاه آن را کنترل کنیم، و گاه رفتار آن را پیش بینی کنیم.

2.     استفاده از پژوهش:
رویکردهای دوگانه در علوم اجتماعی؛ نظری (پیروی از رویکرد علم برای علم و علم برای افزایش شناخت) و عملگرا (استفاده از پژوهش برای حل مسائل جاری بدون توجه به چیستیهای جهان)؛ نکتۀ قابل توجه آن است که این دو نگرش به انجام یکدیگر نیازمند و انجام یکی بدون انجام دیگری غیرممکن است.

o        الف:پژوهش بنیادی: این پژوهشها دانش ما را در مورد جهان اجتماعی افزایش میدهد. این پژوهشها بر رد یا تایید نظریه هایی متمرکز میشود که روشن میکنند جهان اجتماعی چگونه فعالیت میکند> علت رخدادها چیست و چرا جامعه تغییر میکند؟ اما میشود که از این پژوهشهای بنیادی برای حل مشکلات آنها انجام داد (و پژوهش بنیادی به یک پژوهش کاربردی منجر میشود و البته نحوۀ جواب دادن این مسئله و جواب پژوهش کاربردی منجر به تصحیح یا تعدیل پژوهش بنیادی میشود). این پژوهشها معمولا فرازمانی صحبت میکنند. معمولا این پژوهشها به طور مستقیم راهی پیشنهاد نمیکنند و به واسطه گری پژوهشهای کاربردی برای پیشنهاد دادن به مدیران نیازمندند. پژوهشهای بنیادی یک مسئلۀ خاص برای پاسخگویی دارند که گاه این مسئله هدف پژوهش را (توصیفی یا...) تعیین میکند.

o        ب:پژوهش کاربردی: این پژوهشها که هدف خود را حل مسائل خاص خط مشی گذاری و تدوین سیاستها و تصمیمات اجرایی هستند تا به سیاست گذاران و کارگذاران جهت انجام وظایفشان کمک کنند. این پژوهشها به مراتب سختتر از پژوهشهای بنیادی هستند چرا که این پژوهشها اولا نیازمند فهم دو زبان هستند (هم زبان پژوهشهای بنیادی و هم زبان مجریان)، و ثانیا صحیح یا غلط بودن پژوهش آنان تاثیر جدی دارد و پژوهشگر باید مسئول باشد). از تفاوتهای این دو پژوهش یکی این است که زبان پژوهش نباید فقط آکادمیک باشد، تفاوت دیگر در تقید به عدم رعایت اشتراک پذیری در پژوهشهای کاربردی است. تفاوت دیگر این است که پژوهشگران بنیادی بر دقت علمی هرچه بیشتر تاکید دارند اما پژوهشگران کاربردی به خاطر محدودیت زمانی بخشی از دقت علمی را فدا میکنند. تفاوت بعدی اینکه معمولا پژوهشهای کاربردی محدودیت مالی (توامان با محدودیت زمانی) مشخص دارند. پژوهشهای کاربردی سه نوعند:1- پژوهشهای ارزیابی: سنجش (به معنای وسیع) از یک تصمیم یا رویداد سیاسی که به طور مستقیم خاصی تصمیم ما یا دیگری نیست ولی براساس روندی منجر به تصمیم میشود (فقط اثرسنجی داریم). 2-پژوهشهای ارزشیابی: بر اساس یک مدل اهداف از پیش تغیین شده، تعیین میکنیم که یک سیاست به هدف خود رسیده یا خیر ، کارآمد بود یا خیر. این اهداف در پژوهشهای ارزشیابی در دو چارچوب تعریف شده اند: 1-اهداف اقتضایی 2-اهداف با فرمول هزینه-فایده (که به سرعت به سمت فایده های اقتصادی میروند). 3- بینابین پژوهش و سیاست گذاری بینابین سیاست و پژوهش اثدام پژوهش یا action search  پژوهشهایی که به منظور تغییر شرایط و بهبود یک اجتماع وارد اجتماع میشود وسعی در آگاهی مردم آن جامعه دارد تا بتواند در عمل مردم را با خود  هم عقیده کند.

محمد حسن هاشم خانلو